Aquathermie is een techniek waarbij warmte en kou uit water wordt gehaald voor het verwarmen en koelen van gebouwen. Het wordt gezien als een duurzaam alternatief voor aardgas. Voornamelijk in stedelijke gebieden kan deze techniek een cruciale bijdrage leveren aan het duurzaam verwarmen van bestaande woningen en andere gebouwen.
Hoe werkt aquathermie?
Aquathermie houdt in dat je thermische energie wint uit oppervlaktewater, rioolwater of drinkwater. Via een warmtewisselaar wordt warmte onttrokken en afgekoeld water teruggevoerd. De warmte uit water kan in de zomer worden opgeslagen in de bodem, in een WKO (warmte-koudeopslag).
Gebruik van een warmtepomp
Om de temperatuur geschikt te maken voor verwarming of warm tapwater, wordt een warmtepomp ingezet. Dit kan een collectieve warmtepomp zijn of een individuele warmtepomp per woning of gebouw.
TEO, TEA en TED toepassen
TEO: Thermische energie uit oppervlaktewater
TEO haalt energie uit oppervlaktewater, zoals rivieren of grachten. In de zomer kan het water opwarmen tot 25 °C, waardoor grote hoeveelheden warmte beschikbaar zijn.
TEA: Thermische energie uit afvalwater
Bij TEA wordt warmte uit afvalwater of rioolwater gehaald. Dit water heeft een redelijk constante temperatuur en is daarom geschikt voor verwarming gedurende het hele jaar.
TED: Thermische energie uit drinkwater
TED gebruikt de temperatuur van drinkwaterleidingen. Deze methode levert een kleinere bijdrage, maar kan lokaal waardevol zijn, vooral in combinatie met andere bronnen.
Praktische toepassingen
Aquathermie in stedelijke gebieden
Aquathermie kan toegepast worden in stedelijke gebieden, wat erg aantrekkelijk is. Dit is omdat daar vaak veel oppervlaktewater, rioolwater of drinkwaterinfrastructuur aanwezig is. Gemeenten en waterbedrijven werken samen aan aquathermie-netwerken.
Aquathermie op kleine en grote schaal
Aquathermie kan op kleine schaal worden ingezet met een eigen warmtepomp, maar ook op grote schaal met collectieve warmtenetten. In beide gevallen kan warmte gedeeld worden tussen meerdere gebouwen.
Voordelen van aquathermie
Duurzame hernieuwbare warmte
Aquathermie haalt restwarmte en zonnewarmte uit water. Het is vrij van CO₂ wanneer gebruik wordt gemaakt van groene elektriciteit.
Potentie in Nederland
Volgens onderzoeken kan aquathermie in 2050 een groot deel van de warmtevraag dekken. Energie uit oppervlaktewater alleen al kan voorzien in 40% van de warmtevraag.
Belangrijke bijdrage aan warmtetransitie
Aquathermie levert een bijdrage aan de warmtetransitie. Met name bij goed geïsoleerde gebouwen en lage temperatuurverwarming is de techniek zeer efficiënt inzetbaar.
Nadelen van aquathermie
Geschiktheid van gebouwen
Niet elk gebouw is zomaar geschikt voor lage-temperatuurverwarming. In sommige gevallen zijn aanpassingen nodig, zoals vloerverwarming of een warmtepomp.
Warmtenetten en infrastructuur
Een goed netwerk is noodzakelijk om warmte van bron naar gebruiker te transporteren. Warmtenetten spelen een belangrijke rol hierin.
Elektriciteitsgebruik
Voor aquathermie is alsnog elektriciteit nodig. Het is belangrijk dat deze stroom duurzaam wordt opgewekt.
Waterkwaliteit en ecologie
Het onttrekken van warmte aan water mag de waterkwaliteit en ecologische balans niet verstoren. Waterschappen stellen daarom belangrijke eisen aan de toepassing van aquathermie.
De ontwikkeling van aquathermie
In Nederland zijn er inmiddels ruim 100 projecten gerealiseerd en er zijn nog eens 140 in ontwikkeling. Het programma WarmingUp en partijen als Waternet ondersteunen de versnelling. Daarnaast wordt in Amsterdam en Utrecht al aquathermie toegepast. Met behulp van water uit grachten en riolen worden woningen en gebouwen duurzaam verwarmd. Als deze ontwikkelingen zich voortzetten, kunnen in 2030 zo’n 200.000 woningen met aquathermie verwarmd worden.
Veelgestelde vragen over aquathermie
Aquathermie maakt gebruik van drie soorten waterbronnen, namelijk thermische energie uit oppervlaktewater (TEO), thermische energie uit afvalwater (TEA) en thermische energie uit drinkwater (TED). Energie uit oppervlaktewater, zoals grachten en meren, levert in de zomer grote hoeveelheden warmte. Afvalwater en rioolwater bieden stabielere temperaturen en zijn waardevol in stedelijke gebieden met veel gebouwen.
Ja, aquathermie kun je toepassen in bestaande woningen, vooral via een collectieve warmtepomp of met individuele warmtepompen. Warmtenetten kunnen warmte met een lage temperatuur leveren, eventueel met extra opwaardering tot voldoende warmte voor oudere radiatoren. Voor duurzaam verwarmen zijn wel wat aanpassingen nodig, afhankelijk van isolatie en warmtevraag.
Een aquathermiesysteem heeft elektriciteit nodig voor het aandrijven van de warmtepomp en pompen in het netwerk van aquathermie. Hoe lager de temperatuur van het systeem en hoe beter de isolatie van de gebouwen, hoe minder elektriciteit nodig is. Als deze stroom duurzaam wordt opgewekt, levert aquathermie volledig hernieuwbare warmte.
Duurzaam verwarmen en koelen met aquathermie
Aquathermie is een duurzaam alternatief voor het verwarmen en koelen van gebouwen met thermische energie uit oppervlaktewater, afvalwater of drinkwater. Door warmtenetten, warmtewisselaars en warmtepompen in te zetten, kunnen grote hoeveelheden hernieuwbare warmte efficiënt worden benut. Met name in stedelijke gebieden biedt aquathermie voldoende warmte om een grote bijdrage te leveren aan de energietransitie.