Toelichting op sterk gestegen energietarieven

6m

Sinds een aantal maanden zijn de marktontwikkelingen voor energie extreem. In augustus 2021 is de markt voor gas en elektriciteit aan een stijging begonnen. Op dit moment houden de wereldwijde tekorten aan aardgas en de oorlog in Oekraïne de hoge prijzen in stand.

Hoe kan het dat de prijzen in 2021 zo snel zijn gestegen?

Hier zijn een paar oorzaken voor aan te wijzen, maar de belangrijkste factor is een tekort aan aardgas in Europa. Dat de voorraden zo laag zijn, komt door verminderde aanvoer vanuit met name Rusland, maar ook door verminderde aanvoer van LNG. In Azië was men lange tijd bereid om veel meer voor gas te betalen, waardoor veel mondiaal gastransport die kant op is gegaan en daardoor zitten we in Europa behoorlijk klem. Daarnaast hebben we vorig jaar te maken gehad met een relatief koude winter en een koud voorjaar. Daardoor lag het gasverbruik voor het verwarmen van huizen en andere gebouwen een stuk hoger. Omdat het ook een stuk minder heeft gewaaid, is er meer gas verbruikt voor het opwekken van elektriciteit.

Normaal start het aanvullen van de gasvoorraden al in april, maar door de oplopende prijzen en weinig aanbod is hier vorig jaar later mee gestart en gaat het aanvullen veel langzamer, met als gevolg dat we deze winter te maken hebben met een veel lager niveau. Gelukkig hebben we een relatief warme winter gehad, waardoor de gasvoorraden minder snel zijn afgenomen. Wereldwijd blijft er echter een tekort en bovendien moeten de voorraden weer aangevuld worden voor de komende winter, waardoor de hoge prijzen in stand worden gehouden.

Ontwikkelingen in 2022: oorlog in Oekraïne

Door bovenstaande omstandigheden hebben we al geruime tijd fors opgelopen energieprijzen. Helaas komt daar op dit moment ook nog eens de vreselijke oorlog tussen Oekraïne en Rusland bij.

In deze gespannen situatie is het onzeker of Rusland aardgas zal blijven leveren aan Europa die voor zo’n 40% afhankelijk is van Russisch gas.

Deze combinatie tussen afhankelijkheid en zorgen over het wel of niet afsluiten van de gaslevering, resulteert in een grote onzekerheid op de markten met nog hogere prijzen tot gevolg die per dag ook nog eens stevig fluctueren. Zo schoot de gasprijs op 7 maart 2022 met 70% omhoog naar een nieuwe record van €345 per MWh, terwijl de prijs begin december nog op €50 per MWh stond.

Of Rusland ook daadwerkelijk de gaskraan dicht zal draaien, hangt af van het verloop van de oorlog. Het is niet ondenkbaar dat het stopzetten van de gaslevering volgt op sancties vanuit het Westen. Echter wordt hiermee ook de Russische economie geraakt, want de export van gas en olie aan Europa is goed voor 60% van de Russische inkomsten. Hierdoor is er de hoop dat Rusland niet zal overgaan tot het stopzetten van de gaslevering.

Kan het gas niet ergens anders vandaan komen?

Ondanks oplopende prijzen hebben we het geluk dat we te maken hebben gehad met een relatief milde winter. Vooralsnog is het de verwachting dat er niet direct een gastekort zal dreigen. Mocht Rusland de kraan dichtdraaien, dan zijn er wel enkele opties.

In Groningen bevindt zich voldoende gas, maar omdat hier juist de gaswinning (met goede redenen) wordt afgebouwd, is dit geen directe oplossing. Daarnaast wordt er door onder andere Amerika vloeibaar gas aangeboden, ookwel LNG (Liquefied Natural Gas) genoemd. Dit heeft als voordeel dat de spreekwoordelijke ‘kraan’ niet zomaar dichtgedraaid kan worden. Er is echter veel concurrentie, omdat het meeste vloeibare gas richting Azië gaat. Op dit moment kunnen we in Europa bovendien onze behoefte nog niet volledig vervullen met het gebruikt van LNG.

Het zal daarom zeer belangrijk worden om zoveel mogelijk energie te gaan besparen, zodat de vraag daalt. Daarnaast moeten we onze energievoorziening met een versnelling verduurzamen, zodat we steeds minder gas nodig hebben als energiebron.

Waar komt ons gas vandaan?

Wij ontvangen – gezien de situatie tussen Rusland en Oekraïne – begrijpelijk vragen over de herkomst van het aardgas dat wij leveren. Als collectief hebben wij geen enkele overeenkomst met Russische partijen. Het aardgas dat wij leveren, kopen wij in op de Nederlandse handelsmarkt. Het bestellen en afrekenen hiervan verloopt via de Nederlandse netbeheerders. De aanvoer en distributie van aardgas door Nederland wordt verzorgd door o.a. de Nederlandse Gasunie.

Door als collectief zelf actief duurzame energie te ontwikkelen en op te wekken, zijn wij er juist op gericht om zelfvoorzienend te zijn. Het leveren van aardgas zien wij dan ook als een tijdelijke, maar noodzakelijke dienst tot we geen gas meer nodig hebben. Wij hopen dan ook dat de huidige ontwikkelingen voor een versnelling van deze transitie zullen zorgen.

Waarom drijft de hoge gasprijs het tarief van groene stroom omhoog?

De prijs van groene stroom stijgt omdat er in Nederland nog relatief veel elektriciteit wordt opgewekt door gascentrales. Door de hoge gasprijs is de kostprijs van het opwekken van elektriciteit hoog en omdat de prijs van groene stroom hier nog steeds aan gekoppeld is, hebben wij met onze groene stroom hier ook last van. Inderdaad is de elektriciteit die wij leveren afkomstig van onze eigen projecten, maar toch hebben de ontwikkelingen op de energiemarkten invloed op de tarieven. Dat heeft een aantal redenen:

1. Marktprijzen voor elektriciteit worden bepaald door de kostprijs van de opwek installaties

De groothandelsmarkt van elektriciteit is ook gewoon een markt van vraag en aanbod. Aan de aanbodzijde zijn er diverse opwek mogelijkheden zoals uiteraard zon en wind, maar helaas voor het grootste deel ook nog steeds kolen- en gas gestookte centrales. De mate waarin de verschillende bronnen een aandeel hebben, bepaalt uiteindelijk het tarief op dat moment. Is er veel zon en wind opwek beschikbaar bij een gematigde vraag dan zijn de prijzen laag. Want voor zon en wind opwek heb je geen grondstoffen nodig, zoals wel het geval is bij kolen- en gascentrales. Een stijging van de grondstoffen van deze laatste twee vormen van opwek werken dus door in de elektriciteitstarieven op de groothandelsmarkten.

2. Subsidie op de duurzame projecten zijn gekoppeld aan de marktprijzen voor elektriciteit

Zon- en windprojecten ontvangen (nu nog) subsidie om de projecten rendabel te maken. De hoogte van die subsidie is afhankelijk van de gemiddelde groothandelsprijs van elektriciteit gedurende het jaar. Dat betekent concreet dat er subsidie uitgekeerd wordt bovenop de gemiddelde groothandelsprijs, omdat de overheid er vanuit gaat dat je die gemiddelde groothandelsprijs ontvangt voor de elektriciteitsproductie. De subsidie vult dan aan tot het maximale bedrag dat voor dat project is afgegeven. Deze maximale bedragen zijn in de afgelopen jaren overigens telkens minder geworden, omdat projecten tegen steeds lagere kosten gerealiseerd kunnen worden. Door dit subsidiesysteem moet er bij een oplopende markt dus wel meer voor de opgewekte elektriciteit betaald worden.

3. Productie en afname zijn niet gelijktijdig

De opwek van duurzame elektriciteit en de afname daarvan liggen nooit 100% gelijk en dat betekent dat deze profielen gelijk gemaakt moeten worden. Dat loopt voor een deel ook via de energiemarkt. Effectief betekent dit meestal verkoop tegen lagere tarieven en inkoop tegen hogere tarieven. Bij momenten waarop er een overschot aan duurzame opwek is zijn de tarieven juist laag en bij een gebrek aan duurzame opwek zijn de tarieven hoger vanwege productie via duurdere centrales.

Dit betekent echter niet dat de geleverde elektriciteit niet duurzaam is, want wij leveren per saldo nooit meer dan dat wij opwekken met onze eigen duurzame projecten.

Gevolgen voor het termijnbedrag

Huishoudens met een vast leveringscontract merken (nog) niks van de stijgingen tot hun contract afloopt. Huishoudens met een variabel contract ondervinden de gevolgen van de stijgingen helaas wel.

Vanaf 1 januari wordt er vanuit de overheid een compensatie gegeven voor de extreme marktstijgingen in de vorm van een verlaging op de energiebelasting van elektriciteit en door een verhoging van de heffingskorting op elektriciteit. Voor gas gaat de energiebelasting juist wel weer iets omhoog.

Wanneer dalen de tarieven weer?

Voordat de oorlog in Oekraïne uitbrak, was het de verwachting dat de energieprijzen na de winter zouden dalen. Door deze oorlog en de toegenomen onzekerheid over de toekomstige gasleveringen, zijn de prijzen echter explosief gestegen en is de markt wederom zeer volatiel. Afhankelijk van de uitkomst van het conflict in Oost-Europa kunnen de energieprijzen nog steeds dalen later dit jaar, maar de algemene verwachting is dat de prijzen nog t/m het voorjaar van 2023 op een relatief hoog niveau zullen blijven liggen. Of en hoeveel de tarieven zullen dalen, is sterk afhankelijk van de stand van de gasvoorraden en de ontwikkelingen in Oost-Europa. Zodra het mogelijk is, zullen wij de variabele tarieven tussentijds verlagen.

Wat kun je zelf verder doen om de kosten te beperken?

Uiteraard is de duurzaamste en de goedkoopste energie de energie die je niet gebruikt. Dankzij simpele stappen kun je ervoor zorgen dat je verbruik en je kosten naar beneden gaan.

Enkele tips om energie te besparen:

  • Radiatorfolie plaatsen
  • Radiator ventilatoren aanbrengen
  • CV op 60 graden zetten
  • Kort douchen
  • Alleen die ruimtes verwarmen die je gebruikt
  • Goed ventileren
  • Isoleren en tochtstrips plaatsen

Meer tips vind je hier.

Wil je graag besparen op energie, maar weet je niet hoe? Onze lokale energiecoöperaties helpen je graag bij advies over en het uitvoeren van energiebesparende maatregelen om je woning te verduurzamen. Bekijk op samenom.nl/diensten-en-services/ welke coöperaties er in jouw buurt zitten en welke diensten zij aanbieden.